कै. बापुसो. एन. झेड. मराठे विधायक संस्था थाळनेर, ता. शिरपूर जि. धुळे

याला सामान्यतः ID (बौद्धिक अपंगत्व / Intellectual Disability) असे म्हणतात. बौद्धिक अपंगत्व म्हणजे सध्याच्या कार्यक्षमतेमध्ये लक्षणीय मर्यादा असणे. याची सुरुवात साधारणपणे १८ वर्षांपूर्वी होते आणि यात सरासरीपेक्षा खूप कमी बौद्धिक कार्यक्षमता आढळते, तसेच संबंधित मर्यादा एकाच वेळी अस्तित्वात असतात.

हे पुढील अनुकूल कौशल्य क्षेत्रांमध्ये (Adaptive Skill Areas) लागू होते:

1. संवाद (Communication)

2. स्व-देखभाल (Self Care)

3. घरगुती जीवन (Home Living)

4. सामाजिक कौशल्ये (Social Skills)

5. समुदायाचा वापर (Community Use)

6. स्व-नियोजन / स्व-निर्देशन (Self Direction)

7. आरोग्य आणि सुरक्षितता (Health and Safety)

8. कार्यात्मक शैक्षणिक कौशल्ये (Functional Academics)

9. काम (Work)

सामान्यतः IQ 70% पेक्षा कमी असल्यास हे परिभाषित केले जाते.

मानसिक मंदत्व (Mental Retardation – MR) चार प्रकारांमध्ये वर्गीकृत केले जाते:

1. सौम्य MR – 50–69%

2. मध्यम MR – 35–49%

3. तीव्र MR – 21–34%

4. अत्यंत तीव्र MR – 0–20%

हे साधारणतः बालपणात स्पष्ट होते आणि दैनंदिन जीवनातील क्रियांमध्ये (Activities of Daily Living – ADL) कमतरता आढळतात.

कारणे: आनुवंशिक स्थिती, गर्भधारणेदरम्यान समस्या, जन्मावेळी समस्या, काही रोग किंवा विषारी पदार्थांचा संपर्क, आयोडीनची कमतरता आणि कुपोषण.

व्यवस्थापन: अनेक मानसशास्त्रज्ञ व तज्ञ वर्तन सुधारणा (Behaviour Modification), विशेष शिक्षण (Special Education) आणि दैनंदिन जीवनातील क्रियांचे (ADL) प्रशिक्षण याच्या माध्यमातून बौद्धिक अपंगत्वावर उपचार करण्यात मदत करू शकतात.